HAAIEN AAN DE COSTA!

HAAIEN AAN DE COSTA!

Zomer 2016 werd een 40-jarige man door een haai in zijn hand gebeten voor de kust van Alicante toen hij daar aan het zwemmen was. Wat voor type haai het precies was is niet bekend, daar de haai na een klein hapje uit de man te hebben genomen weg zwom en daarna niet meer gezien is. Kenners vermoeden dat het gaat om de blauwe haai, de zogenaamde ‘Tintorera’, omdat dit een van de meest voorkomende haaien in de Middellandse Zee is. Ook werd een haai van bijna twee meter lang gezien in de haven van Altea. Nu de stranden deze zomer, zoals gebruikelijk, weer vol zullen zijn, komt de vraag naar boven: Moeten we nu bang zijn voor haaien als we willen afkoelen in zee, of loopt het allemaal wel los?

Het is op zich niet vreemd dat een haai dichtbij de Spaanse kust gespot wordt, daar er bijna 50 soorten haaien voorkomen in de Middellandse Zee. Dan is het logisch dat er af en toe eentje wat dichterbij komt dan normaal. Maar anders dan Hollywood ons sinds ‘Jaws’ wil laten geloven, is de kans dat je bij het zwemmen gebeten wordt door een haai bijna te verwaarlozen. Gemiddeld zou je bijna 4 miljoen keer het water in moeten gaan om één keer gebeten te worden. De kans dat je gestoken wordt door een bij of overreden door een bus is echt vele malen groter. Sterker nog, er overlijden vele malen meer mensen aan de steek van de malariamug dan door een aanval van een haai.

Aanvallen in Spanje
Er zijn tot nu toe slechts drie officiële gevallen bekend waarbij zwemmers in de Middellandse Zee gewond raakten door een beet van een haai. Zo werd op 18 maart 1986 bij Tarifa een surfer in zijn voet gebeten door een haai waarbij de verwonding dusdanig was dat de voet geamputeerd moest worden. Daarnaast vond in 1995 bij Valencia een tweede aanval plaats toen een zwemmer 200 meter uit de kust aangevallen werd door een haai waarbij in één hap enkele tenen van zijn voet werden afgebeten. Daar komt dan de aanval voor de kust van Alicante in 2016 bij, waarbij een man in zijn hand werd gebeten, wat een totaal maakt van drie bekende gevallen, in ruim 400 jaar dat dit in Spanje wordt bijgehouden.

De blauwe haai
De meest voorkomende haai langs de Spaanse kust is de blauwe haai, oftewel de Tintorera. Ondanks het feit dat deze haai vrij veel voorkomt in de Middellandse Zee, maar ook langs de Atlantische kust, wordt hij niet erg veel gezien langs de Spaanse stranden. Wordt er echter een haai ergens gezien, dan is het bijna altijd de blauwe haai. Deze haaiensoort kan, als hij zou willen, zeker gemeen bijten maar is in principe ongevaarlijk voor de mens. Maar net als een klein hondje blijft een dier nog altijd een dier en als deze zich bedreigd voelt zal hij zich beschermen door te bijten. Maar vaak is een beet niet veel meer dan een vergissing van de haai en hapt hij even om te proeven. Het vervelende is dat als een haai ‘proeft’ hij ook meteen goed ‘proeft’. De blauwe haai is een haai uit de familie der requiemhaaien, ook wel roofhaaien genoemd, de familie die verantwoordelijk is voor de meeste aanvallen op mensen. Toch beschouwen veel duikers de blauwe haai als niet agressief, als een dier dat gemakkelijk afgeweerd kan worden. De blauwe haai is levendbarend en kan per worp 25 tot 100 jongen werpen. Ze leven hoofdzakelijk van kleine vissen en inktvissen. Meestal komen ze voor in scholen gegroepeerd naar sekse en grootte. Het dier kan maximaal 20 jaar oud worden.

VAAK IS HET EEN VERGISSING VAN DE HAAI EN HAPT HIJ EVEN OM TE PROEVEN

Het lichaam van de vis heeft een langgerekte vorm, lange vinnen en is aan de bovenkant donkerblauw dat naar de zijkanten lichter wordt. De vis heeft twee rugvinnen en één aarsvin. De onderkant is wit. De haai kan bij uitzondering vier meter of meer worden, maar gemiddeld wordt een volwassen exemplaar niet veel groter dan 1,8 tot 2,4 meter. Het gewicht is 30 tot 50 kilogram voor de kleinste volwassen exemplaren en rond de 160 kilogram voor de grotere exemplaren van bijna drie meter.

De witte mensenhaai
De witte mensenhaai komt niet heel veel voor in de Middellandse Zee, hoewel gedurende de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw er regelmatig grote witte mensenhaaien werden gezien nabij de Balearen. Uiteraard is dat alweer even geleden en ondanks het feit dat er wel eens video’s verschijnen van vissers die een mensenhaai filmen, is het nooit echt bewezen dat het grote witte haaien waren. Feit is echter wel dat het voedsel van de grote witte haai, te weten rode tonijn, dolfijnen en kleine walvissen, veel in de Middellandse Zee voorkomt en dus zou het vrij logisch zijn als er ook mensenhaaien aanwezig zijn. Voorlopig echter was het de laatste keer in 1986 dat een witte haai gezien werd nabij Spanje dus hoeft men zich daar geen zorgen over te maken.

De witte haai of mensenhaai (Carcharodon carcharias) is de grootste roofvis ter wereld en de enige nog levende soort uit het geslacht Carcharodon. De witte haai behoort tot de groep makreelhaaien. Deze hebben geen knipvlies en een rolvormige spiraalklep. De familie Lamnidae waartoe de witte haai behoort, bestaat uit veruit de meest gespecialiseerde haaien en staat in vele voedselketens ruim bovenaan. De maximale lengte en het gewicht van de witte haai wordt in de media soms overdreven. Dit is te wijten aan waarnemingen die later onjuist bleken te zijn, zoals een exemplaar in Australië dat een lengte van 11 meter zou hebben bereikt. Na een latere vergelijking met de geconserveerde schedel bleek dat de haai een lengte van ongeveer 5 meter moet hebben gehad. De witte haai wordt gemiddeld ongeveer 4 tot 5 meter lang en zo’n 680 tot 1100 kilo zwaar. De maximale afmetingen zijn ongeveer 5 tot 6 meter en het maximale gewicht bedraagt ongeveer 2000 kilo. De maximale vastgestelde levensduur van de witte haai loopt in diverse studies ver uiteen. Ouder onderzoek stelde de leeftijd van het oudste exemplaar vast op 23 jaar. Het leefgebied beperkt zich meestal tot de kust, tussen het wateroppervlak en een diepte van 1000 meter. De witte haai komt zeer weinig voor of weet zich over het algemeen goed verborgen te houden. De witte haai komt sporadisch voor in de Middellandse Zee, en dan vooral langs de kust in Italië.

HET ZOU VRIJ LOGISCH ZIJN ALS DE GROTE WITTE HAAI VOORKOMT IN DE MIDDELLANDSE ZEE

Lekker chillen 
Haaien leven dus in principe niet dicht bij de kust. Maar waarom komt een haai dan soms dichtbij de kust als de open zee zoveel meer eten heeft? Een van de belangrijkste redenen is het feit dat de haai ziek en gedesoriënteerd kan zijn, hoewel experts denken dat haaien ook dichtbij de kust komen om een beetje te relaxen, hoe vreemd dat dan ook mag klinken. Haaien moeten om in leven te blijven altijd bewegen. Dit om op die manier water door de kieuwen te krijgen. De golven bij de kust zijn ideaal om relaxed te ‘chillen’ voor een haai, aangezien er beweging is en meer dan genoeg zuurstof door de beweging van de golven. Door gewoon stil te hangen, stroomt het water automatisch door de kieuwen. Dat is ook een van de redenen dat de grote witte mensenhaai in Zuid Afrika zo dicht bij de kust komt. Maar is het nu gevaarlijk langs de Costa? Welnee, de kans dat u de staatsloterij wint is vele malen groter dan dat u ooit een haai zult zien, laat staan de kans dat u gebeten wordt door een haai.


Tekst: Cristina Danneels
Foto’s: Adobe