Felipe II van Spanje

(1556 – 1598) FELIPE II EN DE KETTERIJ

(1556 – 1598) FELIPE II EN DE KETTERIJ

Spanje heeft een rijke geschiedenis. In de prehistorie was het de laatste toevluchtshaven van de neanderthalers en herbergde het onze voorouders, de cro-magnonmensen, die de prachtige schilderingen aanbrachten in de grotten van Altamira. Later vestigden zich op het Iberisch schiereiland de Foeniciërs en Grieken en vochten de Carthagers er met de Romeinen. De daaropvolgende Romeinse bezetting duurde vele eeuwen en beïnvloedde de cultuur van Spanje diepgaand. Na de Romeinen namen de Visigoten bezit van het schiereiland, op hun beurt gevolgd door de Moren waarna een weergaloze culturele bloeitijd aanbrak. Honderden jaren nadien veroverden de christelijke koningen uit Castilië en Aragón het schiereiland, de Reconquista, en vestigden Carlos I, die wij beter kennen als keizer Karel V, en Felipe II een wereldrijk vooral door hun veroveringen in Amerika. Na een lange periode van neergang begon in de negentiende eeuw het gevecht tussen het oude regime en het liberalisme. Het anarchisme schoot wortel en het voorspel tot de Burgeroorlog van 1936-1939 begon. Deze oorlog trok sporen tot in het heden en bracht Spanje bijna veertig jaar dictatuur onder Franco.


Felipe II de Castilla, geboren in 1527, was ongetwijfeld de machtigste man van zijn tijd. Hij regeerde van 1556 tot aan zijn dood in 1598 over een enorm wereldrijk. In Europa omvatte het behalve Spanje ook Napels, Sicilië, Sardinië en de Nederlanden. In 1580 werd Portugal, destijds een wereldwijd handelsimperium, onder de Spaanse kroon gevoegd. Daarnaast bezat Felipe de koloniën in Amerika en de Filippijnen.

Kampioen van het christendom
Felipe II wordt steevast aangeduid als ‘de Grote, ‘de Prudente’ of ‘
de kampioen van het christendom’. Niet ten onrechte, want hij was een bekwaam vorst. Geroepen door God had hij zich een doel gesteld. Hij wilde koste wat het kost de van zijn vader geërfde bezittingen voor het rooms-katholicisme behouden. In 1543 huwde hij de Portugese prinses Maria. Maria stierf echter bij de geboorte van hun zoon en troonopvolger Carlos. Door veelvuldig inteelt onder zijn voorouders, vertoonde Carlos afwijkingen. Hij stierf dan ook in 1568 op de leeftijd van 23 jaar. In 1543 verliet Felipe’s vader Spanje om er pas na veertien jaar oorlog voeren terug te keren. Gedurende die tijd was Felipe regent van Spanje en groeide hij in zijn rol als bestuurder. Op twintigjarige leeftijd maakte Felipe II een reis langs de belangrijkste Europese steden. Hij bezocht toen ondermeer de Nederlanden.

Bloody Mary
Mary Tudor beter bekend als Bloody Mary

Bloody Mary
In 1554 huwde Felipe Mary Tudor, op dat moment koningin van Engeland, beter bekend als ‘Bloody Mary‘. Een huwelijk met Felipe was een goede gelegenheid
om het herstel van het rooms-katholicisme in Engeland te bevorderen. Maar het huwelijk werd geen succes en Felipe verliet haar. In 1555 arriveerde hij in Brussel, waar zijn vader de Nederlanden aan hem overdroeg. Begin 1556 volgde Felipe zijn vader Carlos I op als koning. Met het overlijden van Mary Tudor twee jaar later eindigde zijn koningschap over Engeland. Rond die tijd zette Frankrijk de aanval in op de Nederlanden. De Fransen leden een nederlaag tegen de Spanjaarden die gesteund werden door Willem van Oranje. In 1559 werd tussen Spanje en Frankrijk een verdrag gesloten. Om dit te bezegelen stemde Felipe II toe in een huwelijk met Elizabeth de Valois, dochter van de Franse koning Henri II.

NET ALS ZIJN VADER HIELD FELIPE II EEN HARDE LIJN VAST JEGENS DE PROTESTANTEN

De Hertog van Alba
De Hertog van Alba

Tachtigjarige oorlog
Daarna besloot hij om terug te keren naar Spanje. Hij droeg het
beheer over zijn noordelijke bezittingen over aan zijn halfzuster Margareta de Parma. Net als zijn vader hield Felipe II een consequent harde lijn vast jegens de Nederlandse protestanten. Na de Beeldenstorm besloot hij tot militair ingrijpen en stuurde ‘
Fernando Álvarez de Toledo y Pimentel’ de hertog van Alba naar Brussel. Kort daarop brak in 1568 de Tachtigjarige Oorlog uit. Het hardhandige optreden van Alba wekte wrevel op bij de Oostenrijkse tak van de familie der Habsburgers. Keizer Maximilian II trachtte echter de band met zijn neef te verstevigen, want zij hadden elkaar nodig in de strijd tegen de Ottomanen. Hij bood Felipe aan zijn dochter Ana te huwen (Elizabeth was in 1568 overleden). Maximilian wist Felipe echter niet tot andere gedachten te brengen die halsstarrig vol bleef houden geen ketterij te zullen gedogen.

Moriscos
In 1492 was het laatste Moorse
bolwerk, Granada, in handen gevallen van de katholieke vorsten Isabel I en Fernando II. Een aantal islamieten bleef echter hun geloof trouw en weigerde zich te laten kerstenen. Deze islamieten werden ‘de moriscos’ genoemd. Zij stonden laag op de sociale ladder en werden voortdurend uitgebuit en vervolgd. Dat leidde in 1568 tot een opstand in de Alpujarra aan de flanken van de Sierra Nevada. Een bloedig ingrijpen volgde en vele duizenden moriscos vonden de dood. De Turkse zeemacht vormde ondertussen een steeds grotere dreiging voor de christenen. Die dreiging was voor paus Pius V ernstig genoeg om Felipe II te vragen een kruistocht te starten tegen de Turken.

FELIPE VERORDONNEERDE DE BOUW VAN DE ‘ARMADA INVENCIBLE’

Sir Francis Drake
Sir Francis Drake

Het hele schiereiland onder één kroon
In eerste instantie voelde de Spanjaard daar niet voor. Hij had namelijk zijn
handen al vol aan de moriscos en de perikelen in de Nederlanden. Pas toen in 1571 de Turken Cyprus veroverden stemde hij ermee in toe te treden tot de Heilige Liga. Een Liga waaraan ook Venetië en het Vaticaan deelnamen. Tijdens de zeeslag bij Lepanto boekte de Liga een overwinning. In 1580 overleed de koning van Portugal, waardoor Felipe II zijn rechten op deze troon met geweld deed gelden. Aldus werden alle rijken van het schiereiland gevoegd onder één kroon. Felipe verplaatste zijn residentie naar Lissabon, maar keerde in 1582 terug naar Madrid. Dit vanwege het overlijden van kroonprins Diego. Kroonprins Diego was een van de vijf kinderen die Ana de Austria hem schonk.

Francis Drake
Rond 1586 bereikte de relatie tussen Spanje en Engeland een dieptepunt. De Engelse
koningin gaf namelijk openlijk steun aan de strooptochten van Francis Drake. Drake was begonnen met piraterij in het Caraïbisch gebied, waar hij Spaanse nederzettingen en schepen beroofde. Een Spaanse reactie kon natuurlijk niet uitblijven. Felipe verordonneerde de bouw van de ‘Armada Invencible’. Hiermee probeerde hij in 1588 Engeland te veroveren. Door het slechte weer en de slimme strategie van de tegenstander eindigde deze poging in een ramp voor de Spanjaarden.

FELIPE II BLIES IN DE OCHTEND VAN 13 SEPTEMBER 1598 ZIJN LAATSTE ADEM UIT

De Nederlanden
In 1596 was Felipe moe van alle oorlogen. Hij besloot het bestuur over de Nederlanden over te dragen
aan zijn neef aartshertog Albrecht von Habsburg. Dit daar deze reeds veel aanzien genoot als bisschop van Toledo. Albrecht deed afstand van zijn kerkelijke status en trouwde met Felipe’s dochter Isabel. De koning droeg vervolgens de soevereiniteit over de Nederlanden over aan het echtpaar. Dit onder de voorwaarde dat wanneer een van hen zou overlijden zonder nageslacht, de gebieden weer aan de Spaanse troon zouden toevallen. Daarna ging de gezondheid van de koning hard achteruit. In de twee maanden voor zijn overlijden leed hij dusdanige pijnen dat de dokters hem niet meer durfden te verplaatsen. Felipe heeft dan ook tot het einde op zijn rug moeten liggen.

Felipe II blies in de ochtend van 13 september 1598 zijn laatste adem uit. De precieze oorzaak van zijn dood is niet vast te stellen. Het is echter niet onwaarschijnlijk dat hij aan kanker is overleden. Hij werd opgevolgd door Felipe III, de vierde zoon van Felipe II en Ana de Austria.