EEN GEWAARSCHUWD MENS TELT NOG ALTIJD VOOR TWEE…

EEN GEWAARSCHUWD MENS TELT NOG ALTIJD VOOR TWEE…

Het is vandaag 1 april, de dag dat collega´s, vrienden, familie, websites en ja, zelfs dag-, week- en maanbladen je in de maling proberen te nemen. Over de oorsprong van de nationale ‘grappendag’ bestaan verschillende theorieën en verhalen. Sommige bronnen vertellen ons dat de betekenis van 1 april is ontstaan door het Franse besluit van de wijziging naar de Gregoriaanse kalender, zoals opgedragen door Paus Gregorius XIII in 1582. Voor die tijd werd Nieuwjaar gevierd van 25 maart tot 1 april. Met de verandering van het kalendersysteem werd Nieuwjaar verplaatst naar 1 januari. Mensen die dit vergaten of die het nieuwe kalendersysteem eenvoudigweg weigerden te aanvaarden kregen uitnodigingen voor niet gehouden feestjes of grappige cadeautjes.

De traditie werd voor het eerst vermeld in een Franse bron in 1508, dus de Gregoriaanse theorie heeft meteen geen verdere grond onder de voeten en kan dus naar het rijk der fabelen verwezen worden. De eerste vermelding in een Nederlandse bron dateert uit 1561. De grap is verder in grote delen van Europa bekend geworden en ook in Amerika, Rusland, Australië en Noord-Afrika. De geschiedenis gaat dus tenminste terug tot het begin van de 16e eeuw. Geen enkele theorie over de dag is de bewezen ‘echte oorsprong’ van 1 april. Er zijn wel voorgangers van 1 april te noemen, waar de tradities tijdens de dag vermoedelijk vandaan komen: Het Romeinse festival van Hilaria, het Holi festival in India, het Middeleeuwse narrenfeest en de Día de los Santos Inocentes in Spanje. Dat wordt echter niet op 1 april gevierd, maar op 28 december.

Inname van Den Briel
Men heeft later nog andere verklaringen gezocht voor de specifieke datum 1 april. In verschillende landen zijn nationale gebeurtenissen aangevoerd als begin van de traditie. Deze verklaringen, die waarschijnlijk ooit zelf als aprilgrap zijn verzonnen, hebben uiteraard geen basis als er in zoveel landen 1 aprilgrappen worden gemaakt. In Nederland denkt men nog vaak dat de grappenmakerij begonnen is met de inname van Den Briel door de watergeuzen op 1 april 1572. Deze inname wordt sinds 1966 jaarlijks in de stad herdacht met een historisch kostuumstuk. De geuzen veroverden de vesting tijdens de 80-jarige Oorlog op de Spanjaarden onder de hertog van Alva. Het gezegde is dan ook als volgt: “Op 1 april verloor Alva zijn bril”. Maar omdat in heel veel landen 1 april een echte traditie is, lijkt ook deze, typische Nederlandse stelling geen stand te houden.

Muggentongetjes
De oorsprong zou ook kunnen liggen in wat vroeger ‘verzendtekensdag’ genoemd werd. Als je afgaat op de allereerste Nederlandstalige tekst over 1 april tenminste. Deze tekst is afkomstig van de Gentse rederijker Eduard de Dene. In zijn Testament Rhetoricael uit 1539 schreef hij het gedicht: ‘Refereyn vp verzendekens dach Twelck den eersten April te zyne plach’. Het gaat over een bediende die door zijn baas voor een belachelijke boodschap op pad wordt gestuurd. Sinds die dag werd het, op 1 april, een gewoonte dat een baas zijn knecht op pad stuurde voor iets wat niet bestaat, bijvoorbeeld een kilo muggentongetjes. De dag ontstond omdat mensen het hele jaar hard op het land moesten werken en op die ene dag in het jaar elkaar even ongestraft konden plagen en lachen. In de eeuwen daarna bleef 1 april een grappendag. In 1871 constateerde cultuurhistoricus Jan ter Gouw dat de grappenmakerij vooral voor kinderen bedoeld was. Door de opkomst van de media in de twintigste eeuw nam de aandacht voor grapjes, ook voor volwassenen, meer toe.

Het jeugdjournaal in Nederland
Vooral het Nederlands Jeugdjournaal heeft naam gemaakt met leuke en vaak originele 1 aprilgrappen. Zo liet men ooit weten dat de regering belasting op zakgeld ging heffen, dat men een mummie weer tot leven had gewekt en dat de Nederlandse regering besloten had tot het verbieden van MSN voor kinderen onder de 14 jaar, omdat de Nederlandse taal er sterk door achteruit zou gaan. In 2006 maakte het programma veel mensen echt kwaad nadat het had gemeld dat het Jeugdjournaal geen vrouwelijke presentatrices meer ging aannemen, omdat er toen drie presentatrices zwanger waren. Vorig jaar startte het Jeugdjournaal ‘Shitkidz’. Kinderen zouden dan onder schooltijd hondenpoep moeten rapen en konden met een exclusieve DNA-test achterhalen wie de eigenaar was van de hond, zodat deze bekeurd kon worden door de politie.

1 April in de huidige samenleving
Sinds het eind van de 19e eeuw worden er aprilgrappen in kranten gemaakt. Eén van de eerste verscheen in de London Evening Standard in 1846, waarin een aankondiging voor een grote ezelshow werd gegeven. Aprilgrappen in de media kunnen commentaar geven op allerlei actuele gebeurtenissen. Tegenwoordig worden aprilgrappen in toenemende mate gebruikt voor commerciële doeleinden, vooral sinds de opkomst van het internet. Een terugkerend thema is bijvoorbeeld het plaatsen van een advertentie, soms zelfs paginagroot, met daarin de aankondiging van een nieuw, vaak erg onwaarschijnlijk of zelfs onmogelijk product, dat de lezer gratis zou kunnen krijgen als ze er maar snel genoeg bij zijn. Niet zelden hebben dan ook hele volkslegers voor deuren van winkels gelegen, soms de kou trotserend in tenten en slaapzakken, om maar vooral ‘die geweldige aanbieding’ niet hun neus voorbij te laten gaan, niet wetende dat ze op dat moment flink bij diezelfde neus genomen werden. Er zijn zelfs bedrijven die bestellingen voor kant-en-klare aprilgrappen aannemen en ze soms ook voor de opdrachtgever uitvoeren. Door als jaarlijks terugkerende aprilgrap een tijdelijk leugenbericht te plaatsen, laten nieuwssites wel meteen het grote belang van betrouwbare nieuwsvoorziening zien.

Google en Gmail
Dat mensen alert zijn om niet in de maling genomen te worden op 1 april ondervond Google aan den lijve in 2004. Toen Google juist op 1 april aankondigde dat het met de gratis mail-service Gmail de concurrentie met Hotmail aan wilde gaan, en dat gebruikers, naar de maatstaven van 2004, de ongeloofwaardig hoge opslagcapaciteit van 1 gigabyte konden krijgen, dacht iedereen dat dit wel een 1 aprilgrap moest zijn. Pas op 2 april begon men langzaamaan echt te geloven dat het nieuws geen grap was van Google, maar een, voor die tijd, ongelooflijke werkelijkheid.

Spanje en andere landen
Hoewel dus in veel landen 1 april een traditie is, zijn de gewoontes rond deze dag overal vaak net even anders. In Franstalige landen is de traditie bekend als ‘poissons d’avril’, oftewel ‘april vissen’. Om deze reden probeert men in deze landen een papieren vis op een nietsvermoedend slachtoffer zijn rug te plakken. In het Verenigd Koninkrijk en de landen die hier hun traditie aan ontlenen, was het vroeger de gewoonte om ‘April fools!’ te roepen wanneer je iemand in de maling had genomen. Riep je echter na het middaguur nog ‘April fools!’, dan was je zelf de dwaas. In Spanje is 1 april eigenlijk geen traditie. Hier heeft men de ‘Día de los Santos Inocentes’, de dag, waarop men de massale kindermoord herdenkt die door koning Herodes werd bevolen ten tijde van de geboorte van Jezus. Toen die hoorde van de geboorte van de toekomstige ‘Koning der Joden’, vreesde hij voor zijn troon en zond hij zijn soldaten uit om alle jongetjes onder de twee jaar om het leven te brengen. Echter, Jozef werd in een droom gewaarschuwd en trok met Maria en de baby Jezus naar Egypte. De ‘Koning der Joden’ bleef zo in leven, maar andere onschuldige kinderen stierven. Dit wordt dus gevierd met ‘de dag van de onschuldige kinderen’. Veel mensen zien hun kans op die dag schoon om anderen eens ongestraft in de maling te nemen, vaak door het opplakken van een papieren poppetje met daarop geschreven ‘¡inocente!’ op de rug van het slachtoffer. Ook worden in de media verzonnen nieuwsfeiten vermeld. In 1996 beweerde bijvoorbeeld de televisiezender Telecinco dat Boris Jeltsin, toen de president van Rusland, van origine Spaans was, geboren in het Andalusische Ronda onder de naam Juan Manuel Sánchez Fernández.

Historische grappen
Vooral in de media worden veel grappen bedacht. Een overzicht van enkele beroemde 1 aprilgrappen:

  • De BBC liet in 1957 een reportage zien over de spaghetti-oogst in Zwitserland, waarin dorpelingen slierten spaghetti van de bomen plukten. Honderden kijkers belden de BBC om te vragen waar zij spaghetti-bomen konden kopen om zelf spaghetti te kweken.
  • In het NOS journaal werd op 1 april 1960 aangekondigd dat de toren van Pisa was omgevallen. Er kwamen veel reacties van geschrokken mensen.
  • In 1962 melde de Zweedse televisie dat er een manier was om gekleurde beelden te krijgen op de zwart/wittelevisie. Men moest er een panty omheen doen. Duizenden mensen deden dat.
  • Het NOS journaal meldde dat op 1 april 1969 een landelijke actie zou worden gehouden om mensen die hun kijk- en luistergeld niet hadden betaald op te sporen. Controleurs zouden met een scanner door de straten rijden om overtreders te betrappen. “Is daar niets tegen te doen?”, vroeg een journalist. “Nee”, was het antwoord van een controleur, want hij kon zich niet voorstellen dat men het televisietoestel in aluminiumfolie zou wikkelen, want alleen op die manier zou de scanner niets kunnen opmerken. De volgende dag was al het aluminiumfolie uitverkocht.
  • De BBC zond in 1976 op één van haar radiozenders een interview uit met een ruimtedeskundige, die aankondigde dat de planeten Jupiter en Pluto die dag heel even, om precies 09.47, op één lijn zouden staan. Daardoor zou de zwaartekracht tijdelijk iets verminderen. De man vertelde dat wie op dat moment omhoog zou springen, iets geweldigs zou ervaren. Honderden mensen belden naar de BBC om te zeggen dat ze hadden gesprongen en wat een aparte beleving dat was geweest. Eén vrouw beweerde zelfs dat ze met elf mensen een tijdje boven de grond had gezweefd.
  • De Britse Daily Mail berichtte in 1981 dat de organisatoren van de Londense marathon een Japanse deelnemer kwijt waren. Door een vertaalfout moest de loper hebben begrepen dat de race niet over 26 mijl ging, maar 26 dagen zou duren. Hij zou al dagen aan het lopen zijn, ergens in Engeland. De krant huurde een Japanse hardloper in om op die dag een aantal plaatsen door te lopen. Nadat het publiek hem in had ontdekt, probeerden ze hem tot stoppen te bewegen.

Een gewaarschuwd mens…
Het is weer 1 april, en dus je bent gewaarschuwd, want een gewaarschuwd mens telt nog altijd voor twee…