nacht van San Juan

DE MEEST BETOVERENDE NACHT VAN HET JAAR

DE MEEST BETOVERENDE NACHT VAN HET JAAR

Het is zo’n feest dat je eens in je leven een keer moet hebben meegemaakt; ‘La Noche de San Juan’, oftwel ‘de Nacht van San Juan’. Een traditioneel groots gevierd feest aan de kust van Spanje. En omdat Spanjaarden zelden het enthousiasme voor lang bewaarde tradities verliezen, is het prettige gevolg veelal een uitbundig feest. La Noche de San Juan is daarop absoluut geen uitzondering. Sterker nog, het is één van de feesten waar veel Spanjaarden een heel jaar naar uitkijken.

Gooi je in het feestgewoel en proef de magische sfeer van deze ‘nacht der nachten’. De nacht van San Juan is onder Spanjaarden gekend als de kortste maar meest betoverende nacht van het jaar. Op 24 juni viert men in Spanje immers de geboorte van San Juan (de heilige Johannes de Doper), en het begint met de voorgaande ‘Nacht van San Juan’ van 23 op 24 juni, op bijna elke plek aan de Costa. Een bijzondere nacht vol plezier met familie of vrienden aan het strand, met volop lekker eten, drank, vreugdevuren en natuurlijk de vrolijkste ‘rituelen’.

Noche de San JuanBrandstapels en vreugdevuren
Het Midzomerfeest van San Juan, of wat korter de Nacht van San Juan, is een christelijk feest maar van oorsprong was het een heidens feest waarop men grote brandstapels en vreugdevuren aanstak. De bevolking vierde op 21 juni de langste dag en als absoluut hoogtepunt ontstak men dan een brandstapel. Het doel van dit feest was ooit ‘om meer kracht aan de zon te geven’ die namelijk vanaf dat moment, doordat de dagen steeds korter werden, minder uren zou gaan schijnen en dus ‘zwakker’ werd. Symbolisch heeft het vuur ook een zuiverende functie op de mensen die het vuur hebben gezien. Hoewel het in Spanje groots gevierd wordt, is het zeker geen echt Spaans feest. Ook in andere landen wordt het feest gevierd, in het ene land wat uitbundiger dan in het andere, maar heeft het feest wel steeds een eigen naam. Zo heet heten de midzomerfeesten in Noorwegen  ‘Jonsok’, in Denemarken ‘Sankthans’, in Zweden ‘Midsommar’ en in de meeste Zuid Amerikaanse landen ‘Festas Juninas’.

DE NACHT VAN SAN JUAN IS VAN OORSPRONG EEN HEIDENS FEEST

Zomerzonnewende
Op veel plaatsen bestaat er geen twijfel over dat de huidige vieringen een direct verband hebben met de vieringen die in de oudheid gehouden werden voor de zomerzonnewende. Ze werden beïnvloed door de voorchristelijke rites of gewoon door de gebruikelijke natuurrituelen. Maar op andere plaatsen, zoals in Spanje en Portugal, is er een duidelijk verband tussen de vieringen voor de zomerzonnewende die plaats vinden op 21 juni en de vieringen voor San Juan op 23 juni. Dit verband is gelegd door de datums, de tradities en de gewoontes. Er zijn duidelijke gemeenschappelijke elementen zichtbaar zoals de brandstapels in de straten, op de pleinen en, steeds meer, op de vele stranden, waar de bevolking samenkomt met vrienden en familie. In een aantal plaatsen waar de viering aansluit bij de viering van San Juan op 23 juni, en niet bij de astronomische gebeurtenis van de zomerzonnewende op 21 en 22 juni, bestaat er enige onduidelijkheid over de ‘juiste’ nacht van San Juan. Maar Spanje zou Spanje niet zijn als men dit niet heel eenvoudig, op een typisch Spaanse manier, opgelost heeft; men viert het feest in deze plaatsen gewoon beide op beide nachten.
 

Noche de San JuanVerschillende tradities
In Spanje is het traditie om de zomer te verwelkomen met vele kampvuren en hard knallend vuurwerk. In veel plaatsen in Catalonië zegt de traditie dat de avond van San Juan (Nit de Sant Joan) de jeugd van een dorp de hoogste boom moet zoekt, die op het stadsplein plaatst en in augustus terug moet geven aan de eigenaar. Daarnaast is het traditie het feestelijke avondmaal te beëindigen met een ‘Coca de San Juan’, een speciale cake, en Cava te drinken. In Galicië wordt de San Juan nacht, die daar ‘Noite de San Xoán’ heet, gevierd met ‘Hogueras’, kampvuren, die meestal op het strand aangestoken worden. Deze kampvuren worden in principe na middernacht op 24 juni aangestoken om de zomer te verwelkomen. Als men negen keer over dit kampvuur springt, zou dat volgens de overlevering goed geluk brengen of de vrouwen vruchtbaar maken.

MEN VIERT MET HET FEEST DE GEBOORTE EN NIET DE DOOD 

Daar waar in Catalonië ‘Coca’ wordt gegeten, eten de Galiciërs ‘Cachelos’, ongepelde aardappelen die men in het vuur roostert en opeet. Daarnaast eet men gegrilde sardientjes. De Hogueras in Alicante hebben van origine te maken met het vieren van de langste dag op 23 juni waarop veel oogst binnengehaald kon worden en de kortste nacht van 23 op 24 juni om alle slechte dingen te vernietigen. Sinds 1928 is het feest echter een officieel stadsfeest geworden die een beetje lijken op de ‘Fallas’ in Valencia. Grote papier-maché poppen worden verbrand om zo ‘San Joan’ te vieren. In Alicante zijn deze dagen uitgeroepen tot nationaal interessant feest die al op 19 juni beginnen met vele activiteiten voor jong en oud. Uiteraard komen veel toeristen op de feesten af.

Noche de San JuanVan Heidens- naar Bijbelsfeest
Vuur heeft eigenlijk nooit ontbroken tijdens dergelijke zomerfeesten. De verering van dit rode element is niet alleen een zuiverend ritueel, vuur staat ook symbool voor de kracht van de zon, een kracht die vanaf het feest met steeds kortere dagen steeds verder afneemt, tot de winterzonnewende. Zelfs de oudste beschavingen vierden de komst van de zomer al met het stoken van vuur. In Rome was het de god Janus die de seizoensveranderingen beheerste. De komst van de zomer werd er ‘janua inferni’ genoemd, die van de winter ‘janua coeli’, en met vuurtjes gaf men de zon meer kracht. Maar hoe werd deze heidense traditie dan aan de Bijbelse Johannes de Doper gelinkt? Zoals bij de meeste christelijke feestelijkheden werd ook de datum van San Juan eenvoudig door de kerk overgenomen van een oudere feesttraditie, één van de vele zogenaamd ‘heidense’ praktijken die het christendom vooraf gingen. 

MET HET FEEST WORDT OOK GEVIERD DAT DE ZOMER EINDELIJK IS BEGONNEN 

Johannes de Doper
In dit geval was het een ceremonie die de zomer verwelkomde. Het was onder meer het ‘vurige’ symbool dat de Kerk ertoe bracht deze vieringceremonie te ‘christianiseren’ door ze aan de geboorte van Johannes te linken. Want strikt genomen klopt die datum natuurlijk niet. De Bijbelse kalender verschilt immers met onze huidige. Om de echte reden te kennen, moeten we dus naar het Bijbelse verhaal kijken. Dat zegt dat Johannes’ moeder Isabel onvruchtbaar was. Tot volgens het Evangelie van Lucas de aartsengel Gabriel met heuglijk nieuws kwam aanzetten: Isabel was zwanger en zou een zoon krijgen, Johannes genaamd.

Gestraft voor zijn ongeloof
Vader Zacarías was met stomheid geslagen, omwille van de vergevorderde leeftijd van zijn vrouw, en werd prompt door de engel gestraft voor zijn ongeloof met stomheid. Hij kreeg zijn stem pas terug toen zijn eerstgeborene er was, en dat vierde hij enthousiast met vreugdevuren. Zo wist iedereen al snel dat het wonderlijke was gebeurt en konden ze de heuglijke gebeurtenis meteen vieren.
Vandaag de dag is San Juan samen met Kerstmis het enige christelijke feest dat de geboorte en niet de dood van een heilige viert. Johannes de Doper was een half jaar ouder dan Christus, dus dat kwam mooi uit. En wat ‘Sint Jan’ voor de zomer werd, is het kerstfeest voor de winter als je kijkt naar de bijzondere positie van de aarde tegenover de zon op die momenten.

ER ZIJN TAL VAN GEBRUIKEN DIE VAN SAN JUAN EEN KLEURRIJK FEEST MAKEN

Noche de San JuanFeest van tradities
Nog een bijzondere San Juan traditie is die van het schrijven van wensen om ze daarna in het vuur te gooien of met ballonen op te laten. Daarom zie je dus veel mensen in de weer met stukjes papier en pen of potlood. Voor middernacht krabbelen ze hun diepste wensen voor het nieuwe seizoen neer, om ze dan te verbranden of weg te laten zweven in de lucht. Het symboliseert een nieuw begin, na pure reiniging, zuivering en bevrijding van het verleden. Men kijkt vanaf dat moment nog slechts vooruit, naar de komende zomer, een nieuwe cyclus van zon en warmte. Wanneer iedereen om middernacht massaal naar de zee loopt, vraagt men om de drie wensen in vervulling te laten gaan. Vroeger was het zelfs verboden om in zee te zwemmen vóór 23 juni, zodat dit ritueel voor iedereen de eerste zomerduik werd.

Feest van vuurwerk
Er zijn tal van gebruiken en handelingen van bijgeloof in Spanje die van San Juan een kleurrijk feest maken. Eigenlijk is het in elke streek, in elk dorp weer anders. Niet alleen springen mensen her en der over de grote vuren om op die manier kwade geesten weg te jagen of om voorspoed te brengen, ook gaan steeds meer mensen om middernacht massaal in zee zwemmen om een goede gezondheid te krijgen of slechts hun gezicht in zee wassen om er mooier van te worden. In het verleden gingen vrouwen zelfs de zee in omdat het hen zou helpen zwanger te raken, maar inmiddels weet men dat dit niet echt bijdraagt aan de vruchtbaarheid. San Juan is ook een feest van vuurwerk, soms heel erg veel vuurwerk, zoals in het Catalaanse Blanes, waar ten tijde van San Juan de inmiddels internationaal befaamde vuurwerkwedstrijden plaats vinden, met deelname van de grootste vuurwerkfabrikanten die van over de hele wereld op deze show afkomen.

STROOI JE OPGEGEVEN WENSEN DE NACHT IN EN WIE WEET, KOMEN ZE MISSCHIEN WEL ECHT UIT

Noche de San JuanDe start van de zomer
San Juan is een nacht met een opeengepakt strand vol mensen in feeststemming, veel opwinding in de lucht, de vreugdevuren en drijvende lantaarns als enige verlichting in de nacht, de geur van barbecue of gegrilde vis, het geluid van smeulend vuur, gitaarklanken,  een sfeervolle Spaanse nacht waar al je zintuigen van zullen genieten. Er gaat trouwens niets boven het zien van honderden mensen die klokslag 12 de zee in stormen. Doe gerust mee, laat je gaan, geen betere manier om het begin van de zomer te vieren, toch? Strooi je opgeschreven wensen de nacht in voor je het water in gaat. Na zo een magisch vuurfeest komen ze misschien wel echt uit. Toch is het in de eerste plaats de gezelligheid waar de meeste mensen voor naar de kust trekken, en zijn de tradities of rituelen steeds vaker een leuk excuus om in prettig gezelschap plezier te maken. 

Het maakt niet zo heel veel uit hoe men de nacht van San Juan door zal brengen, feit is dat de zomer eindelijk is begonnen!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *