DE HEILIGE VALENTINUS

DE HEILIGE VALENTINUS

Valentijnsdag, 14 februari, de dag waarop mensen de meest stroperige uitspraken, bonbons, clichékaartjes en ‘bling bling’ geschenken geven, al dan niet vergezeld van een, liefst anonieme, liefdesverklaring. Een dag ook die je als man maar beter niet kunt vergeten, als je tenminste de rest van het jaar een beetje prettig door wilt komen. Maar wie was die Valentijn? Waar komt zijn feest vandaan? En wie schreef de eerste Valentijnsbrieven?

Met een geitenhuid op de billen slaan
De roots van het Valentijnsfeest liggen, volgens de geleerden, bij de Romeinen. Op de vijftiende dag van de maand ‘februarius’ liepen hun priesters halfnaakt over straat om vrouwen met een stuk geitenhuid op de billen te slaan. Het erotisch getinte ritueel zou reinigend en bevruchtend werken. Die geitenhuid, of ook vaak bokkenhuid, werd de februa genoemd, net als het ritueel zelf. Waarmee dus ook meteen de naam van de maand ‘februari’, is verklaard. Het ‘februa-ritueel’ vormde een onderdeel van de Lupercalia, een reinigingsfeest waarbij een belangrijk onderdeel nooit werd overgeslagen: Het trekken van de namen. De namen van jongens en meisjes werden vervolgens in een pot gedaan, waarna de jongens op goed geluk een meisjesnaam uit de pot mochten trekken. Dat meisje werd dan door de jongen gedurende het hele jaar behandeld als was het zijn vrouw. Seksuele experimenten waren toegestaan. Dat klinkt misschien nogal heidens, en het was dus maar de vraag of dit feest behouden kon blijven bij de opkomst van het christendom. De christelijke leiders waren namelijk niet zo verrukt van het volksfeest en ze waren al helemaal niet gelukkig met het seksueel experimenteren.

Overgieten met een christelijk sausje
Maar volksfeesten en rituelen afschaffen was niet zo eenvoudig, zonder het volk tegen je in het harnas te jagen. Daarom probeerden ze alleen de gebruiken aan te passen, door ze met een christelijke saus te overgieten. Dit was al eerder prima gelukt met Kerstmis en het Paasfeest, dus met Valentijn zou dat ook wel lukken. Zo moesten de jongens in het vervolg niet meer de naam van een meisje, maar de naam van een heilige uit de pot vissen, om vervolgens een heel jaar te proberen de levenswandel van die heilige te volgen. Die variant sloeg echter niet echt aan en werd dus al snel weer afgevoerd. Het Valentijnsfeest dat uit die Lupercalia voortvloeide, zou volgens sommige bronnen genoemd zijn naar een priester die Valentinus, of Valentijn, heette. Maar elders is ook sprake van een bisschop met dezelfde naam. De vraag is wie van de twee is de echte Valentijn? Maar zoals wel vaker het geval is in volksverhalen is dat erg lastig te achterhalen. De priester en de bisschop kunnen zelfs een en dezelfde persoon zijn. De ene zou bloemen hebben uitgedeeld aan verliefde koppels, de ander zou door keizer Claudius Gothicus in de gevangenis zijn gegooid omdat hij ook jonge soldaten huwde, wat door Claudius bij wet verboden was. Claudius was er namelijk van overtuigd dat ongehuwde militairen beter zouden vechten als ze zich niet druk hoefde te maken over de partner die thuis was achtergebleven. En priester Valentijn trok zich daar dus niets van aan, met het bekende gevolg. In de gevangenis zou hij overigens zelf verliefd zijn geworden op een blind meisje, waaraan we dan weer de uitdrukking ‘Liefde is blind’ zouden ontlenen. Maar dat is een blinde gok.

Van je Valentijn
Het verhaal gaat ook dat de beste priester in de gevangenis de eerste Valentijnsbrief schreef en hem zou hebben ondertekend met ‘Van je Valentijn’. Hoewel dit als erg onwaarschijnlijk mag worden gezien. Alleen al omdat in het volksgeloof van die tijd, het ongeluk brengt om een brief te ondertekenen. Meer waarschijnlijk is het dat middeleeuwse ridders de eerste waren die Valentijnsbrieven schreven, voor hun dame aan het hof. Ook in andere culturen zie je, vaak ietwat afwijkende, gebruiken om met Valentijnsdag brieven te schrijven. Zo is in Denemarken het schrijven van een ‘liefdesbrief’ iets dat men op ‘Gaekkebrev’ doet. Jongens sturen brieven naar ongehuwde jongedames. De jongens zetten puntjes op de plaats van hun naam. Als het meisje de naam vervolgens kan ontcijferen, en als die jongen haar uiteraard aanstaat, geeft ze hem met Pasen een ei; het teken dat ze met hem samen wil zijn. Hoe romantisch is dat?