DE GESTOLEN KINDEREN VAN FRANCO

DE GESTOLEN KINDEREN VAN FRANCO

Wat gebeurt er met een man als hij erachter komt dat diegenen die hij als zijn vader en moeder beschouwt niet zijn biologische ouders blijken te zijn? Wat voelt een dochter als ze te weten komt dat ze als kind gestolen is van haar echte moeder? Tientallen jaren werden onder de dictatuur van Franco pasgeboren baby’s ontvoerd. Aan de ouders werd vertelt dat ze gestorven waren. Om de moeders helemaal om de tuin te leiden, werd een babylijkje, dat bewaard werd in een koelkast, in hun armen gelegd om zogezegd afscheid te kunnen nemen. Naar schatting enkele honderdduizenden baby’s zijn op die manier weggenomen van hun ouders, meestal door nonnen, priesters en dokters. Waarom? Franco en een aantal van zijn hoogste machthebbers geloofden in de reinheid van het ras. Mensen met socialistische of communistische sympathieën werden als minderwaardig beschouwd. Om het ras daarvan te zuiveren werden de pasgeboren kinderen weggehaald bij hun, inmiddels gevangen genomen of overleden ouders.

“Ik hoorde mijn baby in de andere kamer hard huilen. Niet veel later kwam de verpleegster mij vertellen dat hij was overleden. Ondanks dat ik haar smeekte mij mijn dode kindje te geven, zodat ik tenminste fatsoenlijk afscheid kon nemen, heb ik hem daarna nooit meer gezien. Men vertelde mij doodleuk dat de begrafenis zelfs al door het ziekenhuis geregeld was en dat ik het onvermijdelijke maar moest accepteren”, vertelt een bejaarde vrouw die nog steeds wanhopig, maar waarschijnlijk ook tegen beter weten in, op zoek is naar haar ‘gestolen kind’.

Maar liefst 300.000 gestolen kinderen
Zoals de moeder in het voorgaande stukje zijn er in Spanje naar alle waarschijnlijkheid nog enkele honderdduizenden. De nationalistische Generaal Franco, die van 1939 tot aan zijn dood in 1975 aan de macht was in Spanje, geloofde dat zijn opponenten leden van een inferieur ‘ras’ waren. Ze hadden een foutje in de genetische bagage, iets wat, volgens hem, op jonge leeftijd nog eenvoudig gecorrigeerd kon worden. Vandaar dat baby’s snel bij hun moeders weggehaald moesten worden om op die manier besmetting van hun republikeinse denkbeelden en degeneratie zoveel mogelijk te voorkomen. Met behulp van onder meer de kerk werden deze kinderen in katholieke weeshuizen opgenomen of overgedragen aan echtparen met een kinderwens. De adoptie-ouders waren natuurlijk wel aanhangers van het regime, want anders had de ‘zuivering’ geen enkel nut. Deze praktijken werden op grote schaal toegepast. Het aantal ontvoerde kinderen in Spanje tijdens het Franco bewind wordt voorzichtig geschat op 300.000. Ja, dat leest u goed, driehonderdduizend. Maar waarschijnlijk is het werkelijke aantal zelfs het veelvoud daarvan.

IK HOORDE MIJN BABY IN DE ANDERE KAMER HUILEN, EVEN LATER KWAMEN ZE MIJ VERTELLEN DAT HIJ WAS OVERLEDEN

Vlak na de geboorte bij de moeder weggehaald
Dit soort ontvoeringen van kinderen zou zelfs tot in de jaren ’80 van de vorige eeuw voortgeduurd hebben. Van een bestraffing voor tegenstanders van het Franco regime evolueerde de kidnappings tot een vorm van zakendoen waarvan een netwerk van artsen, verpleegkundigen en priesters financieel profiteerden. De zuigelingen werden bij de, vaak alleenstaande, moeders weggehaald vlak nadat ze geboren waren om te verkopen aan wensouders. De moeders werd verteld dat het kind doodgeboren was. In sommige gevallen werd een lege kist begraven, om het aannemelijk te maken dat de baby inderdaad overleden was. Deze moeders hebben vaak decennia lang gedacht dat hun kind dood was. In andere gevallen hadden ze een sterk vermoeden dat hun een leugen was verteld, maar bewijzen konden ze het niet.

Een babyroof van ongekende proporties
Sporen zijn zorgvuldig uitgewist en in de loop der tijd is het steeds moeilijker gebleken om op een of andere manier achter de waarheid te komen. De tand des tijds heeft archieven vernietigd, veel getuigen zijn overleden of inmiddels te oud om zich de details te herinneren. Wat begon als krankzinnig beleid van dictator Francisco Franco transformeerde langzaam maar zeker tot een babyroof van ongekende proporties, in eerste instantie gebaseerd op fascistische en ideologische, maar na Franco’s dood op meer economische motieven. Het schokkende en tragische verhaal van de honderdduizenden kinderen die in Spanje ‘los niños robados’ worden genoemd, heeft verschillende kanten; Ouders die vermoeden dat hun baby helemaal niet is overleden, zoals na de geboorte werd beweerd, die van de gestolen kinderen zelf die er, inmiddels volwassen, achter komen dat hun leven tot nu toe een grote leugen is, die van mensen die te goeder trouw een kind adopteerden en inmiddels vermoeden dat hun kind van zijn biologische ouders werd gestolen en natuurlijk die van mensen die op zoek zijn naar hun verdwenen broers of zussen.

Gekocht voor 900 euro
Antonio Barroso, inmiddels 45, is zo’n gestolen kind. De vader van zijn jeugdvriend Juan Luis Moreno biechtte drie jaar geleden op zijn sterfbed op dat hij Juan in 1969 voor 150.000 pesetas, ongeveer 900 euro, had gekocht van een priester in Zaragoza. Vrienden van hem, Barroso’s ouders, hadden hetzelfde gedaan. Moreno en Barosso lieten hun DNA vergelijken met dat van hun moeders en bleken inderdaad gestolen te zijn. Nu zijn ze op zoek naar hun echte familie. Barroso richtte de nationale vereniging op voor illegale adopties, Anadir, die gestolen kinderen en hun families vertegenwoordigt. Een vereniging die hard nodig is, want tot op heden zijn er nog steeds slechts enkele zaken opgelost, zoals die van een dochter uit Barcelona, die na veertig jaar met behulp van gegevens van Anadir en een DNA-test haar moeder terugvond.

Een complot van artsen, nonnen en priesters
Ana Paéz, nu 55, is een van de vele moeders die vermoedt dat haar kind bij de geboorte helemaal niet is overleden. “Mijn baby’s geboorte in 1981 is nergens geregistreerd, ook haar dood niet en in het ziekenhuis is in de archieven zelfs niet terug te vinden dat ze ooit geboren is. Ze bestaat gewoon niet, terwijl ik haar zelf op de wereld heb gezet en nog heb horen huilen. Ik wil weten waar ze is, om haar te vertellen dat ze van me is gestolen.” Paéz is een van de 261 moeders, vaders, familieleden of geadopteerden, die een aantal jaar geleden, met behulp van Anadir, een collectieve aanklacht indienden bij het openbaar ministerie in Madrid. Uit de zaken die tot nu toe bekend zijn, blijkt dat de babyroof voornamelijk plaatsvond in ziekenhuizen en klinieken onder katholieke leiding. Artsen, nonnen, priesters maar ook doodgravers werkten mee aan het complot om de ware identiteiten, en dus ook het bestaan, van baby’s eenvoudigweg te wissen.

HET AANTAL ONTVOERDE KINDEREN IN SPANJE TIJDENS HET FRANCO BEWIND WORDT GESCHAT OP 300.000!

Een lucratieve bron van inkomsten
Tijdens de Spaanse Burgeroorlog, van 1936 tot 1939, werden de tegenstanders van het nationalistische regime van Franco op grote schaal gevangen genomen. Legerarts Antonio Valleja Najera had, gebaseerd op de genetische raszuiveringstheorieën die ook door de nazi’s werd gebruikt, bedacht dat alle kinderen bij hun republikeinse ouders weggehaald en elders bij ‘betere’ families ondergebracht moesten worden om zo de invloed van het volgens Valleja bestaande ‘marxistische gen’ tot een minimum te beperken. In de loop van de jaren vijftig veranderde het motief van de babyroof geleidelijk van ideologisch naar economisch. De meeste ouders betaalden omgerekend ongeveer 1.000 tot 1.500 euro voor de baby’s die vooral werden gestolen van sociaal zwakkeren als alleenstaande moeders of prostituees. Voor ziekenhuizen, artsen en priesters vormde het zo een uiterst lucratieve en moeilijk op te geven bron van inkomsten.

Papieren werden eenvoudigweg vervalst
Enrique Vila is advocaat van Anadir en bestudeerd beroepshalve al meer dan tien jaar alle verdachte adopties. Volgens zijn zorgvuldige schatting gaat het om minstens 300.000 baby’s, maar waarschijnlijk nog veel meer, die tussen de jaren dertig en negentig van de vorige eeuw van hun ouders werden geroofd. Sinds Spaanse, en in toenemende mate ook steeds vaker buitenlandse, media steeds meer verhalen over de gestolen kinderen publiceren, groeit de onrust in Spanje over het onderwerp. Vila zegt dagelijks nieuwe meldingen te ontvangen van mensen die vermoeden dat ze slachtoffer zijn van de babyroof, en niet zelden is dat vermoeden niet eens ongegrond. Maar tussen vermoeden en keihard bewijzen zit een heel groot verschil. En juist dat is telkens weer het grootste probleem, het gebrekkige bewijs of in veel gevallen het compleet ontbreken van enig bewijs. Veel betrokkenen zijn inmiddels overleden en er is nauwelijks documentatie in de archieven beschikbaar. Zoals blijkt uit diverse lopende onderzoeken, werden geboortepapieren en overlijdensakten eenvoudigweg vervalst of werden geboortes zelfs helemaal niet geregistreerd. Vaak lijken DNA-tests nog de enige mogelijkheid om enig uitsluitsel te krijgen.

Justitie niet erg behulpzaam
Het Openbaar Ministerie van Málaga is een paar jaar geleden als eerste in Spanje een juridisch onderzoek gestart. Het gaat om Isabel Agüera die namens haar moeder aangifte deed. Sinds een paar jaar verschijnen er bijna dagelijks berichten in de Spaanse pers van nieuwe plaatsen waar zaken worden ingediend. Vooral op nationaal niveau gaat het volgens Vila nogal moeizaam en is justitie niet erg behulpzaam. In december 2010 diende Anadir namens een honderdtal slachtoffers een aanklacht in die door het Nationaal Gerechtshof werd afgewezen. Het Hof werd niet bevoegd geacht dit type zaken te behandelen en de gedupeerden werd geadviseerd bij de overheid een onderzoekscommissie te eisen. In januari 2011 stapte Anadir hiertoe namens 261 families naar de procureur-generaal van de staat, Cándido Conde-Pumpido. Hij besloot een speciaal openbaar aanklager te benoemen ter coördinatie van alle lopende zaken. Hij gelooft, in tegenstelling tot veel gedupeerden, niet dat er na Franco’s dood een groot netwerk bestond dat handelde in gestolen baby’s. Het zou eerder gaan om vele individuele gevallen. Sinds zijn bemoeienis lijkt er op overheidsniveau wel eindelijk wat schot in de zaak te komen.

Stilzwijgend pact om het verleden te begraven
Ook de minister van Justitie, Francisco Caamaño, benoemt de zaken als ‘zeer ernstig’ en dringt aan op opheldering. Samen met Leire Pajín, minister van Gezondheidszorg zet hij zich in om de DNA-tests rond de gestolen kinderen gratis te maken voor wie meer duidelijkheid wil. De reden voor de moeizame juridische behandeling van de zaken ligt vooral in de recente geschiedenis. Om het herstel van de democratie na de dood van Franco in 1975 te bespoedigen, werd een stilzwijgend pact gesloten het verleden te begraven. Zij die misdrijven hadden begaan onder het regime van de dictator werden niet berecht en dus ook niet gestraft. Sleutelfiguren, zoals rechters en politici uit Franco’s regering, bleven gewoon op hun post, een feit dat de onderzoeken rond de gestolen kinderen zeker niet bespoedigt. Met het ouder worden van de generatie van slachtoffers van het regime van ‘El generalísimo’, wordt echter ook de roep onder de bevolking om het nabije verleden weer bespreekbaar te maken, steeds groter. Jonge mensen willen weten wat er met hun familie is gebeurd. De vereniging voor herstel van het historisch geheugen, ‘Asociación de la Memoría Histórica’, zet zich onder meer hiervoor in. De publiciteit rond het verhaal van gestolen kind Antonio Barosso, zorgde in elk geval voor een dringend noodzakelijke kettingreactie. Naar verwachting stijgt het aantal officiële onderzoeken in de diverse provincies nu in rap tempo en zullen hopelijk veel families nog worden herenigd voordat het te laat is en er niemand meer over is om te verenigen.


Tekst: Cristina Danneels
Foto’s: Adobe